Promet i potrošnja lekova

Prikupljanje i obrada podataka o prometu i potrošnji lekova i medicinskih sredstava

Delatnost Agencije za lekove i medicinska sredstva Srbije (ALIMS) obuhvata, pored ostalih, i poslove praćenja prometa i potrošnje lekova.

Zakon o lekovima i medicinskim sredstvima Srbije (“Sl. glasnik RS”, br. 30/2010) je propisao nadležnost Agencije u poslovima prikupljanja i obrade podataka o prometu i potrošnji lekova i medicinskih sredstava, kao i nosioca dozvola za promet lekova na veliko, koji su dužni da vode evidenciju o vrsti i količini prodatih lekova u Republici Srbiji, kao i o uvezenim i izvezenim lekovima po pojedinačnim pakovanjima.

ALIMSa je dužan da prikuplja i obrađuje podatke o prometu i potrošnji lekova u jednoj kalendarskoj godini. Ovi izveštaji predstavljaju službenu tajnu, a obrađeni podaci dostupni su javnosti.

Podaci koji su prikupljeni za odredeni vremenski period se obrađuju u skladu sa preporukama Svetske zdravstvene organizacije i metodologijom koja obezbeđuje dobijanje i prikaz finansijsko-statističkih pokazatelja i zdravstvenih farmakoekonomsko-epidemioloških pokazatelja upotrebe lekova u našoj sredini.

U cilju dobijanja ovih podataka, obim potrošnje lekova se prevodi u broj Definisanih Dnevnih Doza na 1000 stanovnika po danu, po metodologiji utvrđenoj na međunarodnom nivou.

Definisana Dnevna Doza (DDD) je tehnička, statistička jedinica mere upotrebe leka, čija vrednost predstavlja prosečnu dnevnu dozu za glavnu indikaciju primene leka kod odraslih osoba, pri čemu ne zavisi od cene, oblika, jačine ili veličine pakovanja leka i ne izražava preporučenu ili stvarno upotrebljenu dozu leka.

Broj DDD/1000 stanovnika na dan omogućava uvid u to koliki je broj stanovnika (od njih 1000) koristio posmatrani lek i bio izložen njegovom delovanju tokom jednog dana. Dobijeni podaci se stavljaju u korelaciju sa brojem stanovnika koji su koristili lek u periodu za koji se vrši obrada. Podaci o broju stanovnika se preuzimaju iz zvaničnih dokumenata Republičkog zavoda za statistiku.

Upotreba lekova obuhvata promet, distribuciju, propisivanje i korišćenje lekova u društvenoj zajednici, sa posebnim naglaskom na medicinske, socijalne i ekonomske posledice.

Praćenje propisivanja i upotrebe lekova značajno doprinosi proceni farmakoterapijskih stavova i propisivačkih navika u praksi i omogućava određivanje faktora koji utiču na prekomernu ili nedovoljnu upotrebu pojedinih lekova.

Za poređenje potrošnje i troškova lekova u različitoim geografskim oblastima u kojima se koriste različite aktivne supstance i različita pakovanja, neophodni su međunarodno važeći sistem jedinstvene klasifikacije lekova i sistem merenja potrošnje i troškova. ATC/DDD sistem je dokazano koristan u prevazilaženju tih razlika i njega SZO predlaže kao evropski standard još 1981, a kao svetski 1996. godine.

ATC sistem je sistem za klasifikaciju koji lekove deli u grupe na osnovu organa ili sistema na koje deluju u skladu sa svojim hemijskim, farmakološkim i terapijskim svojstvima. Svaka supstanca se identifikuje specifičnom alfanumeričkom oznakom, pa je moguće grupisati one sa sličnim karakteristikama u ATC nivoe.

Podaci o potrošnji lekova i troškovima u primarnoj zaštiti mogu da potiču sa različitih nivoa distributivnog lanca, npr.:

  • podaci o prodaji dobijeni od farmaceutskih kompanija i/ili veletrgovina,
  • podaci o izdatim lekovima dobijeni od apoteka,
  • podaci o nadoknadi dobijeni od državne zdravstvene službe, socijalnog osiguranja i trećih lica,
  • kao i podaci o receptima koje su izdali lekari opšte prakse i drugi propisivači.

Izražavanjem potrošnje u DDD dobija se informacija o stepenu potrošnje jednog leka ili skupa lekova u nekoj geografskoj oblasti (zemlji ili regionu). Izražavanjem potrošnje u DDD/1000 st./dan dobija se procena potrošnje lekova u datoj oblasti, koja je nezavisna od veličine populacije, a koja omogućava poređenje oblasti sa različitim brojem stanovnika.

Indikatori troškova mogu da budu:

  • troškovi lekova prema ukupnim zdravstvenim troškovima;
  • troškovi lekova po glavi stanovnika;
  • troškovi u po DDD;
  • troškovi generičkih lekova prema ukupnim zdravstvenim troškovima;
  • potrošnja generičkih lekova prema ukupnoj potrošnji lekova;
  • troškovi novih lekova prema ukupnim zdravstvenim troškovima;
  • potrošnja novih lekova prema ukupnoj potrošnji lekova;
  • prvih 10 farmakoloških klasa do drugog nivoa ATC;
  • prvih 10 INN do petog nivoa ATC.

Odnos troškova lekova prema ukupnim zdravstvenim troškovima daje procenu ekonomskog opterećenja zdravstvenih sistema potrošnjom lekova. Porast farmaceutskih troškova postavlja pitanje mogućnosti i finansiranja zdravstvenih sistema.

Analiza upotrebe lekova je instrument obezbeđenja kvaliteta i koristi se za praćenje i ocenjivanje korišćenja lekova prema dogovorenim kriterijumima/standardima, a prema potrebi se njime preporučuje promena prakse u cilju unapređenja kvaliteta, sigurnosti i rentabilnosti propisanih lekova.

Ovaj proces se može vršiti retrospektivno, prospektivno ili istovremeno. Analiza upotrebe lekova se obično koristi kao instrument tamo gde praksa propisivanja lekova nije usklađena sa dogovorenim standardima.

Analiza upotrebe lekova omogućava:

  • da se potvrdi kvalitet propisivanja u pogledu sigurnosti, efikasnosti i troškova za organizaciju,
  • poboljšanje finansijskih efekata terapije uz smanjenje troškova neodgovarajuće upotrebe lekova,
  • bolji kvalitet usluga kliničke farmacije u pogledu kliničke farmaceutske prakse i edukativnih prednosti.